Kultura‎ > ‎

Kto przynosi prezenty dzieciom z północnych Włoch? Tu Święty Mikołaj ma konkurencję...


Tak samo jak w Polsce w zależności od regionu prezenty pod choinką zostawia Gwiazdka, święty Mikołaj albo Jezusek, także Włochy są pod tym względem bardzo zróżnicowane. Wszyscy zapewne kojarzycie Babbo Natale (czyli włoskiego św. Mikołaja) albo Befanę - wiedźmę, która 6 stycznia odwiedza z prezentami grzeczne dzieci, a dla tych niesfornych ma w zanadrzu węgielki za karę. Jednak ani Mikołaj ani Befana nie są bohaterami dzisiejszego artykułu. 13 grudnia to dzień, w którym święta Łucja (Santa Lucia) obdarowuje prezentami włoskie dzieci mieszkające na północy kraju.

Kim była św. Łucja?

Święta Łucja (283-304 n.e.) była młodą dziewczyną pochodzącą z bogatej rzymskiej rodziny. Mieszkała w Syrakuzach ze swoją obłożnie chorą matką. Pewnej nocy nawiedziła ją we śnie święta Agata Sycylijska, polecając powierzenie zdrowia matki Bogu w głębokiej modlitwie. Łucja wysłuchała rady i dzięki jej modlitwom matka szybko odzyskała zdrowie. Od tego czasu Łucja zaczęła wierzyć w Boga i wyznawać wiarę chrześcijańską. Złożyła też śluby czystości. Dlatego, gdy kilka lat później matka chciała wydać ją za mąż, Łucja odmówiła. Niedoszły narzeczony zemścił się za to, donosząc władzom o jej nawróceniu na wiarę chrześcijańską. Po tym incydencie szybko spotkała ją kara (lata jej życia to okres panowania Dioklecjana, czyli czasy silnych prześladowań chrześcijan). W areszcie była torturowana, co nie przekonało jej jednak do porzucenia wiary. Wyrokiem władzy została skazana na zamknięcie w domu publicznym, gdzie miała być zmuszana do prostytucji. To wtedy, chcąc się oszpecić, wydłubała sobie oczy, które w katolickim kulcie świętych stanowią jej główny atrybut. Z żywotów świętych wiemy, że oczy Łucji mają wiele symbolicznych znaczeń. Znamienny jest sam fakt, iż imię Łucja, po włosku Lucia, przywołuje luce degli occhi. Stąd też sposób jej klasycznego przedstawiania na obrazach - z oczami na tacy i lampką oliwną lub świecą w dłoni.

Doni di Santa Lucia

Jej kult jest żywy we Włoszech od wieków, szczególnie na północy półwyspu. W przypadku tradycji przynoszenia dzieciom prezentów jest postacią stawianą na równi z Babbo Natale czy Befaną. Obyczaj obchodzenia święta Doni di santa Lucia, czyli otrzymywania darów od świętej Łucji, może wiązać się z aspektem jej młodzieńczości. Zmarła bardzo młodo, w wieku 23 lat, ścięta na rozkaz prześladującej chrześcijan władzy.

Według współczesnej tradycji, która narodziła się w latach 30. i na dobre zagościła we Włoszech, już od początku grudnia dzieci piszą do świętej listy z prośbą o prezenty, zapewniając w nich, że były grzeczne i posłuszne przez cały rok. Wieczorem 12 grudnia, w wigilię przybycia św.Łucji z prezentami, na ulicach miast rozbrzmiewają dzwony przypominające dzieciom, że czas udać się szybko do łóżek, by święta nie zastała ich w czuwaniu. W przeciwnym wypadku, według legendy może ich oślepić sypiąc w oczy popiołem. W ramach podziękowania za prezenty dzieci zostawiają świętej Łucji różne przysmaki. Zazwyczaj są to ciasteczka, pomarańcze, trochę kawy i czerwonego wina. Pamiętają także o strawie dla jej wiernych pomocników, czyli osiołka (na niego czekać powinna odrobina mąki kukurydzianej, marchewki i sianka) i woźnicy Castaldo (jemu wystarczy kawałek chleba).


Poranek 13 grudnia to dla dzieciaków prawdziwa frajda. Obok talerzyka po zjedzonych przez Łucję ciastkach, pojawiają się w zamian pyszne cukierki i czekoladowe monety, a prezentów ukrytych w przeróżnych zakamarkach szukać trzeba po całym domu.

W centrach wielu miast północnej Italii tradycyjnie odbywa się targ, na którym kupić można głównie słodkości i zabawki. Dlatego jeśli będziecie mieć okazję zwiedzać Bolonię, Veronę czy Forlì w okolicach 13 grudnia, możecie zaopatrzyć się na targu w przepiękne świąteczne prezenty prosto z Włoch!

Kult św. Łucji w sztuce i literaturze

Oczywiście św. Łucja ma dużo więcej roboty niż tylko przynoszenie prezentów. Jest patronką cierpiących na problemy ze wzrokiem, a także okulistów, elektryków i pisarzy.


A propos tych ostatnich, święta Łucja często pojawiała się w twórczości Dantego Alighieri. W traktacie filozoficznym "Convivio" Dante wspomina o swoich problemach ze wzrokiem, które pojawiły się o niego już we wczesnych latach młodzieńczych. Pisze, że został uleczony dzięki wstawiennictwu świętej. Swoją wdzięczność okazał umieszczając jej postać na kartach najważniejszego dzieła swojego życia - "Boskiej Komedii". Święta Łucja stanowi w utworze symbol "oświecającej łaski", która ma rozjaśniać człowiekowi drogę do zrozumienia Ewangelii i odnalezienia wiary w Chrystusa. Według innej interpretacji "światło" Łucji jest postawione w kontraście wobec upadku moralnego, krytykowanego przez autora w dziele. Oprócz wymiaru symbolicznego, reprezentuje także jedną z postaci utworu, przewijającą się praktycznie we wszystkich jego częściach, od Piekła do samego Raju.

Św. Łucja była również inspiracją dla hiszpańskiego poety Federica Garcii Lorki, który zadedykował jej poemat prozą "Santa Lucía y san Lázar", w którym dominuje symbolika oczu.

Powstało także wiele obrazów przedstawiających wizerunek świętej.

W National Gallery of Art w Waszyngtonie podziwiać można obraz "Santa Lucia" Francesca del Cossa z 1473 roku:


Wizerunek świętej Łucji odnaleziono także w średniowiecznym manuskrypcie:


Lorenzo Lotto w 1532 roku namalował obraz zatytułowany "Santa Lucia davanti al giudice":


Natomiast w kościele Santa Lucia alla Badia, na Pizza Duomo w Syrakuzach możecie zobaczyć obraz pędzla Caravaggio "Seppellimento di Santa Lucia" z 1608 roku:



Maggie